Չընտրված երազանքը

Նախատոնական մի գիշեր, երբ քաղաքում բոլոր լույսերը վառվում էին, մեծ տոնածառը իր ողջ շքեղությամբ զարդարում էր քաղաքի հրապարակը, երբ անգամ պատուհանների լույսերն էի դեռ վառ, որովհետև բոլորը պատրաստվում էին Ամանորին, երկնքից մի աստղ ընկավ: Աստղը այնքան մեծ էր ու պայծառ, որ եթե այդ պահին քաղաքի բոլոր բնակիչները ամենատարբեր երազանքները պահեին, դրանք բոլորը հաստատ կիրականանային: Բայց այդպես չեղավ, որովհետև բոլորը զբաղված էին տարբեր համեղ ուտեստներ պատրաստելով իսկ շատ փոքրիկ բնակիչները վաղուց քնած էին:

Նրանց բոլորի մեջ, գույնզգույն լույսերի ու հրաշքների գիշերում արթուն էր միայն մի փոքրիկ տղա: Միգուցե նա այնքան էլ փոքրիկ չեր, որքան ամենաերազկոտ և հեքիաթների հավատացողներն են, բայց այնքան էլ մեծ չէր, որպեսզի մոռանա երազանքներ պահելու մասին: Նա երկար մտածում էր: Իր անկողնում` վերմակի տակ, այնքան ցուրտ չէր արդեն, որքան ողջ սենյակում: Նա նայում էր ձեռքում ամուր պահած ապակե խաղալիքին, որը երևի պետք է տոնածառից կախեին, եթե լիներ տոնածառ: Տղան նայում էր մթության մեջ հազիվ փայլող ոսկեգույն զարդին ու չէր կողմնորոշվում, թե ինչ երազանք պահի: Նա հիշում էր խանութի ցուցափեղկում փայլող  չմուշկները: Ամեն անգամ խանութի կողքով անցնելիս, նա երկար նայում էր դրանց, բայց չմուշկները 2 ամսից էլ պետք չեն գա, ուրմեն պետք չէր երազանքն անտեղի վատնել: Տղան հիշում էր նաև, որ հայրիկը մտահոգ է, ձմեռը սպասվածից խիստ եղավ, «բայց չէ, որ ձմռանը դեռ 2 ամիս կա և դժվար թե որևէ երազանք կարողանա փոխել բնության կարգը»` մտածեց նա:

Տղան հավատում էր, որ այդ կախարդական, լուսավոր ու ջերմ գիշերը անարձագանք չի թողնի իր երազանքը, նա գիտեր, որ իր սրտի տարողությամբ մի ողջ կյանք կարող է լցվել, ասենք` երևի չգիտեր, բայց զգում էր: Նա հավատում էր, որ ցանկացած երազանք, որը ծնված է բարության, հոգատարության և հավատի մեջ, անպայման իրականանում է:

Փոքրիկը բոլորովին շփոթվել էր իր մտքերի մեջ: Նա շատ էր ուզում այնպիսի գնդակ ունենալ, որը բակում ամենալավը կլիներ, ուզում էր, որ քույրիկը  ամենագեղեցիկ մազակալը ունենար, չէ որ նա այնքան գեղեցիկ մազեր ունի: Ուզում էր, որ հայրիկը էլ երբեք մտահոգվելու առիթ չունենա և մռայլ խոհերի մեջ անցնող նրա օրերը լինեն անհոգ ու ջերմ: Թեև ինքը հասկանում էր ու մեկ-մեկ էլ պատահական լսում էր մայրիկի ու հայրիկի զրույցները, ովքեր փորձում էին թաքցնել փոքրիկներից իրենց դժվարությունները, բայց ախր ամանորյա երազանքը պետք է, որ այնքան, այնքան ուժեղ լինի, որ կարողանա ուղղել այս ամենը: Փոքրիկ տղան այնքան շատ մտքեր ուներ և այնքան երկար մտածեց, որ չհասկացավ, թե ինչպես քնեց  ճիշտ այն պահին, երբ երկնքից երկար ժամանակ ներքև սլացող աստղը վերջապես հասավ իր ճանապարհի վերջնակետին: Տղան քնել էր խորը և տաք քնով, բայց այդպես էլ չէր ընտրել իր երազանքը: Նա երազում մեծ ու շքեղ տոնածառ էր տեսնում, որի վրա փայլում էր իր ոսկեգույն ապակե խաղալիքը: Տեսնում էր իր երազանքների չմուշկները, նա տեսավ նաև իր բոլոր հարազատներին ուրախ ու անհոգ: Տղան երբեք այսքան լավ չէր քնել, որքան այդ գիշեր:

Աստղը, որը չգիտես` ինչու որոշել էր երկնքից տեղափոխվել Երկիր, թռչում էր արդեն շատ վաղուց: Նրա ճանապարհը բավական երկար էր: Աստղն ինքն էլ չգիտեր, որ այդքան պայծառ ու ջերմ է, չէր էլ կասկածում, որ կարող է իր սրտի ողջ տարողությամբ մի ողջ կյանք լցնել: Երևի միշտ է այդպես` մենք երբեք չենք իմանում, մեր հնարավորությունների իրական չափը, ոչ այն պատճառով, որ չենք ուզում օգտագործել դրանք, պարզապես չենք հավատում ոչ մեր երազանքներին և ոչ էլ ուրիշների երազանքները իրականացնելու մեր կարողություններին: Այն ուժը, որը կա յուրաքանչյուրիս հավատի մեջ, թուլանում է մինչ այն պահը, երբ հանդիպում է միգուցե շատ փոքրիկ թվացող, բայց շատ ավելի մեծ մի նոր, լուսավոր երազանքի:

Այդպես փոքրիկ տղան` իր մեծ երազանքներով հանդիպեց մեծ աստղին իր` փոքրիկ հավատով:

Ամանորյա առավոտը բացվեց բոլոր ձմեռային առավոտների նման լուսավոր ու սառնաշունչ, բայց պայծառ և ուրախ` ինչպես երբեք: Տղան արթնացավ ու հիշեց, որ քնել է առանց երազանք պահելու: Նա վերցրեց իր ապակե զարդը և գնաց հյուրասենյակ, որպեսզի այն նվիրի քրոջը` «չէ որ Ամանորին պետք է գոնե մեկը նվեր ստանա»` մտածեց տղան: Նա մտավ հյուրասենյակ և զարմացած կանգնեց մեծ տոնածառի դիմաց, որը հրաշքով հայտնվել էր իրենց տանը: Տոնածառի կողքին ուրախ կանգնած էր տղայի քույրը` մազերին անասելի գեղեցկության մի զարդ, ճյուղերի տակ մի քանի տոնական զարդարված նվերների տուփեր էին դրված: Փոքրիկ տղան չէր ուզում իմանալ, թե ինչպես է այդ ամենը հայտնվել իրենց տանը, նրա համար բավական էր տեսնել իր հարազատներին երջանիկ: Տոնածառի գագաթին փայլում էր մի մեծ պայծառ աստղ, որը վերջապես հասկացել էր իր երկար ճանապարհորդության նպատակն ու իմաստը: Փոքրի տղան իր ոսկեգույն զարդը կախեց տոնածառից և հասկացավ, որ երազել պետք է միշտ, չէ որ ամեն վայրկյան կարող է երկնքից ընկնել ամենապայծառ աստղը և բոլորովին անհրաժեշ չէ ընտրել բազմաթիվ երազանքներից մեկը, որովհետև ամենակարևորը և ամենացանկալին անպայման կատարվում են:

Անի Մաղաքյան 

Հեքիաթ Ամանորի, ձյան և հրաշքների մասին (նշումներ նոթատետրի մեջ)

  Այդ քաղաքում դեկտեմբերին միշտ ձյուն էր գալիս: Ամեն օր ձյունը թափվում էր և սպիտակ քաղաքում ոչ ոք չէր հավատում, թե կան երկրներ, ցամաքներ ու հորիզոններ, որտեղ մարդիկ երբեք ձյուն չեն տեսել:

Եթե այնտեղ չկա ձյուն, ուրեմն չկա Մմանոր, չկան տոնածառներ ու գունավոր լույսեր, չկան նվերներ ու մաղթանքներ, չկան երազանքներ ու հրաշքներ, որոնք միշտ կատարվում են Մմանորի գիշերը: Այդ մարդիկ այնքան էին սիրում իրենց քաղաքը դեկտեմբերյան ձնագալին, որ չէին նկատում մարտյան ձնհալն ու հունիսյան արևաշողը:

Մի անգամ, երբ ամանորը արդեն շատ մոտ էր, մարդիկ նայեցին իրենց օրացույցների մեջ ու հասկացան, որ ողջ դեկտեմբերի ընթացքում ոչ մի փաթիլ ձյուն չի եկել: Բոլորը հուսահատվեցին:

-Մենք դարձանք հեռավոր անձյուն հորիզոնների մի մասը,-ասում էին նրանք:

-Մենք էլ չենք տեսնի Ամանորյա հրաշքներ, չեն լինի տոնածառներ ու լույսեր,- մտածում էին շատերը:

Ամանորին մի քանի օր էր մնացել, բայց ոչ ոք չէր զարդարել քաղաքի գլխավոր, ամենամեծ եղևնին:

Այդ քաղաքում, բոլորի հետ և բոլորի նման ապրում էր մի փոքրիկ աղջիկ, ով այնքան էր սիրում Նոր տարին, որ դեկտեմբերի ամեն օրը անց էր կացնում քաղաքի գլխավոր եղևնու կողքի նստարանին իր փոքրիկ շնիկի հետ, նա հավատում էր, որ առաջին ձյունը հենց այդտեղից է սկսելու գալ և այն նույն պահին, երբ առաջին սպիտակ փաթիլը դիպչի եղևնու կանաչ ճյուղինմ եղևնին կզարդարվի գունավոր խաղալիքներով և հազարավոր լույսեր կվառվեն նրա վրա: Այդպես նա սպասեց 30 օր, իսկ 31րդ օրը, երբ առավոտյան իր շնիկի հետ գնաց նստարանի մոտ, տեսավ, որ այն զբաղված է: Ծերուկը, որը նստած էր աղջկա նստարանին ինչ-որ բան էր փնտրում իր գրկին դրված պարկի մեջ: Աղջիկը սկզբում չհամարձակվեց մոտենալ, բայց երբ մտածեց, որ առանց իր սպասումի, առանց իր հույսի, ձյուն չի գա և չի լինի Ամանոր: Նա հավաքեց քաջությունը և նստեց ծերուկի կողքին: Այդ պապիկից ձմեռային անտառի, եղևնիների ու եղնիկների հոտ էր գալիս: Աղջիկը չհասկացավ, թե որտեղից են իրեն ծանոթ այդ բույրերը, բայց դա այնքան հաճելիէր, որ նա ավելի մոտեցավ ծերուկին և հանկարծ կպավ նրան: Ծերուկը գլուխը հանեց իր մեծ պարկի մեջից ու զարմացած նայեց աղջկան: Աղջիկը կարմրեց և ուզում էր ասել՝ կներեք, բայց ծերունին առաջ անցավ նրանից և ասաց.

-Հիմա շատ վաղ է, որպեսզի քեզ նման փոքրիկ աղջիկները զբոսնեն,- հետո գլուխը մոտեցրեց աղջկան և շարունակեց,- քեզանից ձմեռային անտառի, եղևնիների և եղնիկների հոտ է գալիս, դա ամենաիսկական ամանորի բույրն է, գիտե՞ս…

Աղջիկը շատ զարմացավ: Մի փոքր մտածեց ու հասկացավ, որ Ամանորի բույրը բոլոր նրանցն է, ովքեր դեռ հավատում են հրաշքներին:

-Ուրեմն, դուք էլ եք սպասում ամանորին, ինչպես՝ ես,- հարցրեց աղջիկը:

-Ես ողջ տարին սպասում եմ այս օրվան,-նորից պարկի մեջ ինչ-որ բան փնտրելով ասաց ծերուկը:

-Բայց այս տարին նման չէ մյուսներին և գուցե հրաշքներ չլինեն էլ

Ծերուկը ուշադիր նայեց աղջկա տխուր աչքերին և ասաց.

-Հրաշքներ միշտ են լինում: Ամռանը, երբ արևը քո սրտիկի նման ջերմ է և ծովը հեռվից ալիքվելով հասնում է ափին, երբ ոչ մի թչուն չի լքում իր բույնը, երբ գիշերներն աստղազարդ են, ինչպես ամանորյա տոնածառը, դա հրաշք է: Աշնանը գույների խաղերն ու աներևակայելի բազմազանությունը, ամպրոպի ուժն ու կայծակի ալիքները, անձրևի հանգստացնող երգն ու թռչունների հույսը չվելու պահին՝ հրաշք է:

Գարնանը, երբ քիչ-քիչ ուժեղանում է գետի կարկաչը սառույցի տակ, երբ կանաչում են դաշտերն ու լցվում մեկը մյուսից գեղեցիկ ծաղիկներով, երբ մենք կարող ենք տեսնել ծառերի առաջին բողբոջների ծնունդը, դա հրաշք է:

-Իսկ ես կարծում էի, որ հրաշքներ միայն Ամանորին են լինում:

-Այս քաղաքում, փոքրիկս,-շարունակեց ծերուկը,-մարդիկ մոռացել են, թե որքան գեղեցիկ է աշունը, որքան ջերմ է ամառը և որքան սիրառատ է գարունը: Եվ նրանք քիչ-քիչ մոռանում են նաև ձմռան և ամանորի հրաշքների մասին: Նրանք չեն հավատում, որ կգա ձյուն, ամեն ինչ նորից սպիտակ կլինի և այս եղևնին կփայլի հազարավոր լույսերով:

-Իսկ ինչպես անել, որպեսզի նրանք նորից հավատան հրաշքների,-անհամբեր հրցրեց աղջիկը:

-Պարզապես պետք է հրաշքներ գործել,-ասաց ծերունին և պարկի միջից հանեց ձեռքը, բացեց ափն ո փչեց: Նրա ափից թռան հազարավոր սպիտակ փաթիլներ և շրջապատեցին քաղաքի մեծ եղևնին: Մի քանի վայրկյան անց տոնածառը զարդարված էր աշխարհի ամենագեղեցիկ խաղալիքներով և լույսերով, իսկ երկնքից թափվում էին սպիտակ ձյան փաթիլներ: Աղջիկը այնքան ուրախացավ, որ չնկատեց, թե ինչպես և որ կողմ գնաց ծերուկը:

Երեկոյան քաղաքի բոլոր պատուհաններից երևում էին զարդարված տոնածառների լույսերը և օդը լցված էր երազանքներով ու հրաշքներով: Եվ աղջիկը հասկացավ՝ աշխարհում ամեն ինչն է հրաշք և ամեն մի պահն է կախարդական և այդ ամանորին երազանք պահեց, որ աշխարհի բոլոր մարդիկ հավատան հրաշքներին և հրաշքներ գործեն:

Հ.Գ. Նվիրվում է Միկային, Նիկային, Էվային և բոլոր այն փոքրիկներին, ովքեր հրաշքով են լցնում մեր կյանքը և նրանց, ովքեր դեռ պետք է ծնվեն երկրի համար ու ապացուցեն, որ հրաշքները շարունակվում են…

Անի Մաղաքյան

Շուշիում ձյուն .... 27.10.2011