Շառլ Ազնավուր Սուրբ Ծննդյան անսովոր ընթրիք

Շառլ Ազնավուր

Թարգմ. Անի Մաղաքյան

Կնոջս մահից հետո ես մենակ եմ ապրում: Զբաղվում եմ տան գործերով, ինքս եմ խոհանոցում պատրաստում: Ծանոթներս համարում են, որ ես արժանի եմ դասվել  ֆրանսիացի մեծ խոհարարների շարքերը, ինչը բավական չփազանցված է: Խոհարարությունը միշտ էլ եղել է իմ կիրքը, այդ մասին է վկայում այն գազօջախը, որը ես նվիրեցի ինքս ինձ թոշակի անցնելու կապակցությամբ: Հաճախ ես հրավիրում եմ ընկերներիս, ավելի ճիշտ՝ նրանց, ովքեր մնացել են: Տոնական օրերը միշտ էլ լավ առիթ են որևէ համեզ բան պատրաստելու համար: Բայց այս տարի, բոլորը մեկնել են, ոմանք դեպի արևաշող կղզիներ, ոմանք էլ՝ ձյունառատ լանջեր՝ երիտասարդությունը հիշելու: Իսկ ես չեմ սիրում փոխել իրերի սովորական դրվածքը և հրաժարվել իմ փոքրիկ խենթություններից, այդ պատճառով էլ որոշեցի մնալ տանը իմ շան և մենակությանս հետ: Եվ այդ ժամանակ ես մտածեցի իմ տուն հրավիրել Սուրբ Գրվածքի  աստվածներին: Ի վերջո՝ ռիսկը գործի կեսն է: Վաղ Առավոտյան գնացի եկեղեցի: «Այս տարի չեմ գնա կեսգիշերվա պատարագին, այլ կհրավիրեմ մեծարգո հյուրերին»՝ մտածեցի ես: Ես աղոթեցի ոչ սովորականի պես, որպեսզի ոչ ոքի չնեղացնեմ՝ հիշատակելով Եհովային, Հիսուսին (Աստծո որդուն քրիստոնյաների և հենց Աստծո համար) և Ալլահին: Ծնկաչոք խնդրում էի բարձրյալներին բարեհաճ լինել իմ նկատմամբ այս յուրահատուկ օրը, երբ հոգնած տարին պատրաստվում է իր պարտականությունները զիջել ավելի երիտասարդ, ավելի եռանդուն և հույսերով լի տարվան:

Խանութներով անցնելուց և անհարժեշտ մթերքը գնելուց հետո ես արդեն գազօջախիս մոտ էի:

Ճաշացանկը չպետք է ոչ ոքի նեղացներ: Հետևաբար չէր լինի ոչ խոզի միս, ոչ էլ ալկոհոլ, բայցևայնպես կարելի է մի քանի շիշ գինի դնել իմ սեփական մառանից: Բարեբախտաբար տարվա վերջին օրը ուրբաթ էր և ես որոշեցի ձկնային հյուրասիրություն պատրաստել: Ես համոզված էի, որ այդ դեպքում բոլոր աստվածները գոհ կլինեին: Մսի միակ կտորը բաժին էր հասնելու իմ հավտարիմ ընկերոջը՝ շանս, ով նույնպես պետք է նշեր այդ տոնական օրը:

Մեծ բուխարու մեջ ուրախ վառվում էր բուրավետ փայտե կրակը, դրանից ոչ հեռու կանգնած էր գեղեցիկ եղևնին, որը ես կտրել էի անտառում: Ես և կինս սովորություն ունեինք եղևնին հավաքելու միայն տարվա ավարտի տոներից հետո, այդ պատճառով եղևնին դեռ կանգնած էր իր տեղում՝ անծանոթ մնալով էլէկտրականությանը: Եղևնու շուրջբոլորը ես շարեցի տարբեր չափերի և գույների մոմեր: Կրակների արտացոլանքները պար էին բռնել պատերի վրա. կարծես թատերական ներկայացում լիներ: Այդ ամենից սենյակն ավելի տաք ու հարմարավետ էր թվում:

Երբ վերջապես ամեն ինչ պատրաստ էր, ես թեքեցի իմ բազկաթոռը դեպի մուտքի դուռը և նստեցի, Ֆիդելիոն՝ իմ շունը, նստեց ոտքերիս մոտ: Ես չէի համբերում, թե երբ կտեսնեմ իմ աստվածային հյուրերին:

Ժամանակը գնում էր: Գնալով իմ ոգևորությունը մեծանում էր՝ արդյոք նրանք կգան: Տասներկուսից տասնհինգ պակաս է, երեք է պակաս, երկու, մեկ… Իմ հին նորմանդական ժամացույցը հերթով խփեց բոլոր տասներկու զարկեր: Վերջին զարկի հետ դուռը բացվեց և հայտնվեց մի մարդ, նա երիտասարդ չէր, բայց բավական առույգ էր երևում: Երկար մազերը փռված էին նրա ուսերին, գրեթե խառնվելով նրա խնամվախ ճերմակ մորուսին: Եկեք չվախենանք բառերից, որովհետև այս ամենի հետ միասին նրա տեսքը իսկապես աստվածային էր: Թեև ես զարմացա, նրա գլխի շուրջ լուսապսակ չտեսնլով: Մի տարօրինակ բան ևս եղավ՝ Ֆիդելիոն, ով, ինչպես և հարկն է իսկական շանը, անծանոթներին բարեհամբույր դիմավորելու սովորություն չունի, բայց այս անգամ, նա տեղից չշարժվեց այլ մնաց ոտքերիս մոտ պառկած: Նա նույնիսկ մի աչքը չբացեց, որպեսզի մեր տուն այցելած անծանոթին տեսնի:

Անկեղծ ասաց՝ ես չգիտեի, թե ում, ավելի ճիշտ՝ որ աստծո հետ եմ հանդիպել: Ես ուզում էի ծնկի գալ նրա առաջ և հարգալից համբուրել նրա ձեռքը, որպես ողջույն, նա կանգնեցրեց ինձ:

-Մտեք իմ դրության մեջ,- դողացող ձայնով ասացի ես,- ամեն օր չէ, որ իմ տուն եմ հրավիրում աստվածներին, թեև Դուք դեռ առաջինն եք:

-Մենք, առաջինն ու միակն ենք,- ասաց նա հանդարտ և խիստ:

Ես չկարողացա թաքցնել զարմանքս:

- Չեմ հասկանում, թե ինչու,- շարունակեց նա,- բայց դուք, երկրի բնակիչներդ, բազմացրել եք ինձ: Երբ ես քարոզում էի ՝ «աճեք և բազմացեք» , նկատի ունեի ձեզ, ոչ թե ինձ: Եվ ահա, ես ամենաքիչը ունեմ երեք անուն, որոնց պետք է արձագանքեմ: Ալահ, Յահվե և Աստված: ԵՍ էլ չեմ խոսում Բուդդայից, ով ընդամենը ձեզ նման մահկանացու էր, և մյուս անունների մասին, որոնցով կոչում են ինձ տասնյակ աղանդներ: Այդ աղանդները իրենց կրոն են անվանում և իմ անունից քարոզում են, որպեսզի առաջ տանեն իրենց առևտուրը: Ամեն դեպքում, դա ինձ չի անհանգստացնում, քանի դեռ այս բոլոր կրոնները միմյանց հետ խաղաղության և համերաշխության մեջ են, ես դրա մեջ վատ բան չեմ տեսնում: Ինչ անունով էլ դիմեն ինձ, այդ, այսպես կոչված մարգարեները, ինչպես էլ, որ օգտագործեն իմ խոսքերը, ես դեմ չեմ: Ես միայն ուզում եմ, որ իմ երեխաները երջանիկ լինեն, իսկ դուք բոլորդ իմ երեխաներն եք:

Այս ամենը լսելուց հետո ես առաջարկեցի Արարչին մոտենալ սեղանին, բայց ցավոք, նա մերժեց իմ առաջարկը:

-Ես գիտեմ քո խոհարարական տաղանդի մասին,-ասաց նա,- դու հրաշալի սեղան ես պատրաստել՝ համեղ ուստեստներով, բայց այս ամենը իմ և քո համար շատ առատ է: Այստեղ ընդամենը հինգ ափսե է, բայց ուտելիքը կբավականացնի ամենաքիչը քսան քաղցած մարդ կերակրելու համար, ովքեր շատ վաղուց հնարավորություն չեն ունեցել կուշտ ուտելու: Բաց արա քո դուռը, ներս թող կյանքից հիասթափված, անտուն մնացած և դժբախտ մի քանի հոգիներ, նրանց, ովքեր զրկված են եղել հաջողության այն ուղուց, որից օգտվել են ամենահաջողակները: Դրանից հետո, դու ոչ միայն քեզ միայնակ չես զգա, այլև կհասկանաս, որ դարձել ես բոլորովին այլ մարդ:

Ես ուզում էի, որևէ բան պատասխանել, բայց Աստվածն, Ալահը, Յահվեն, անվանեք նրան ինչպես ուզում եք, ասես մի հրաշքով անհետացավ: Իմ զարմանքն այնքան մեծ էր, որ ինձ թվաց, թե այսքան ժամանակ քնած էի: Երկար ժամանակ ես մտածում էի, թե ինչպես վարվել: Ֆիդելիոն այդպես էլ տեղից չշարժվեց: Ես կամաց-կամաց ուշքի եկա, հայացքս ընկավ տաք վերարկուիս և գլխարկիս վրա: Ամանորյա սառնամանիքից պաշտպանվելու համար անհրաժեշտ պարագաները վրաս գցելուց հետո ես արագ դուրս եկա տանից: Եկեղեցու մոտ կանայք, երեխաներ և ծերունիներ էին կանգնած, ովքեր ամաչելով պարզում էին անցնողներին իրենց ձեռքերը: Քիչ հեռու տղամարդիկ և կանայք տեղավորվել էին թղթե ինքնաշեն կացարաններում: Ամենուրեք աղքատություն ու քաղցր էր, այն ժամանակ, երբ իմ տան սեղանը լի էր համեղ ուտեստներով, որոնք վաղը կհայտնվեին աղբանոցում՝ հյուրերի բացակայության պատճառով: Վերջապես ես համարձակվեցի հրավիրել այդ թշվառ մարդկանց իմ տուն՝ տաքանալու և քաղցը հագեցնելու:

Սկզբում իմ առաջարկը նրանց կասկածելի թվաց, բայց հետո նրանցից մեկը ասաց.

-Սրա երգը շատ քաղցր է, երևի խաբում է, կամ էլ չի խաբում, ամեն դեպքում կորցնելու բան չունենք: Գնացինք:

Ահա այսպես ես հայտնվեցի իմ փողոցի վրա՝ տարօրինակ խմբի հետ՝ սևամորթներ, սպիտակամորթներ, դեղնամորթներ, մուսուլմաններ, քրիստոնյաներ, հրեաներ, անհավատներ, կանայք և երեխաներ: Թվում էր, թե աղետներից փախչող քոչվորների մի փոքր խումբ գնում է դեպի մարդկայնության և հույսի փոքր կրակը:

Նրանք մտան իմ տուն և քաղաքավարի մաքրեցին իրենց ձյունոտ կոշիկները: Իմ հյուրերը կարկամելով առաջ գնացին՝ չիմանալով, թե ինչպես պետք է պահեն իրենց նման իրավիճակում:

Նրանք չէին համարձակվում նստել գեղեցիկ բազմոցին ու բազաթոռներին: Շամպայնի առաջին գավաթից հետո իմ հյուրերի այտերը վարդագույն դարձան և նրանց զրույցը աշխուժացավ: Հյուրասիրությունը բոլորին շատ դուր եկավ և նրանք գովասանքի խոսքեր շռայլեցին, իսկ ավանդական կոնյակ-կարկանդակ-սուրճ հյուրասիրությունից հետո ներկաները սկսեցին զրուցել տարբեր թեմաներից: Հնչեցին երգեր, երեխաները հեռուստացույց էին նայում: Առավոտյան երեքնանց կեսին մոտ մենք միմյանց հրաշալի Նոր տարի և ամուր առողջություն մաղթեցինք, ինչից հետո տղամարդիկ և երեխաները քնեցին՝ ով բազմոցին, ով էլ գետնին, կանայք առանձնացան խոհանոցում, իսկ ես գնացի իմ նջասենյակ, պառկեցի տաք ու փափուկ անկողնում, ես անսահման գոհ էի, թե ինչպես անցավ իմ կյանքի լավագույն ամանորյա գիշերը:

Երբ ես արթնացա խոհանոցը հավաքված էր իսկ ափսեները՝ լվացված: Բոլորը իրերը իրենց տեղում էին, ասես իմ կինը իջել էր երկնքից և ամեն ինչ կարգի բերել, իսկ իմ երեկվա հյուրերը վերադարձել էին իրենց աղքատ ու տխուր կյանքին:

Մի քանի օր հետո վերադարձան իմ հին ընկերները: Ես պատմեցի նրանց այն անհավանական, հրաշալի գիշերվա մասին, որը բախտ ունեցա ապրելու, բայց ոչ ոք չհավատաց իմ պատմությանը, նրանք նույնիսկ կատակեցին: Դա արդեն կարևոր չէ, որովհետև այդ գիշեր ես հասկացա այն ամենն, ինչի մասին առաջ պատկերացում էլ չունեի: Ինչպես և ասում էր իմ երկնային հյուրը, հիմա ես ինձ զգում եմ , որ դարձել եմ բոլորովին այլ մարդ՝ ավելի պատասխանատու, ավելի բարի և ամենակարևորը, եկեք չվախենանք բառերից, ասահման երջանիկ: 

Շառլ Ազնավուր Ալբոմ

Արդեն մեկ շաբաթ է, ինչ իմ հիշողությունը դարձել է աղմկոտ թատրոն, որտեղ անդադար միևնույն պիեսն է: 4 մարդ՝ Ռայմոնը, նրա կինը և նրանց զավակները` Լուին և Ժանը,  դուրս են եկել բեմ ու քայլում են յուրաքնչյուրն իր դերի մեջ` փորձելով լավագույնս ներկայանալ իմ անցյալի արվարձաններում:

Եվ չկա ինձ համար ավելի հաճելի մի բան, քան այս անգիր արած պիեսը, որտեղ ինձ ծանոթ է յուրաքնաչյուր շարժում:

Ես նախապես գիտեի այն հոգսերի մասին, որոնց տակ հանկարծ ծանրացել էին իմ բարերարի` <<Քոմեդի Ֆրանսեզ>>-ի դերասան Ռայմոն Ռոնոնի քայլերը: Այն ժամանակ երիտասարդ սերնդի դերասաններին օգնության գալը հեշտ գործ չէր:

Փարիզի Կարդինալ-Լեմուան փողոց տուն 24 հասցեում գործող թատերական դպրոցի տնօրենը բացեց իր տապանի դռները երիտասարդ երգիչների, պարորդների, երաժիշտների ու սկսնակ դերասանների առաջ:

Թվում էր` ոչինչ չի կարող համեմատվել այդ դպրոցի հետ, որն այդքան տարբեր էր մյուսներից: Երիտասարդները, ովքեր ելույթ էին ունենում երեկոյան, կարող էին դասերի հաճախել օրվա երկրորդ կեսին, նրանք, ովքեր փորձեր ունեին այդ ժամանակ, գալիս էին առավոտյան: Երեխաների աշխատանքի մասին օրենքը դեռ չէր ընդունվել, բայց որտեղի՞ց իմանանք, թե ինչու էին այդքան ուրախություն պատճառում բոլորին հենց այդ անվերջանալի ձգվող, դասերի արանքներում տեղավորված փորձերով ու ներկայացումներով լի օրերը: Հատկապես ինձ, ով <<Քոմեդի ֆրանսեզ>>-ի պարոն Ռայմոն Ռոնոնի ընտանիքում ըդունված լինելու առավելություն ուներ: Եվ ահա հիմա` 60 տարի անց փակ աչքերով, սրտիս զարկերի ներքո փորձում էի բռնել անցյալիս ստվերների ամենաչնչին շարժումները` հիշողության բեմի վրա:

Ի՞նչ կարող էր լինել այդ ընտանիքի հետ, որն այդպես ջերմորեն ըդունել էր ինձ: Սովորական դարձած կերպարներին` միայն ինձ համար խաղալու տխուր հաճույքը շուտով վերածվեց համառ և բավական անհեթեթ ցանկության ` գնալ և թակել նրանց դուռը: Նրանց` ժամանակից խունացած կերպարներն արդեն քիչ էին: Ես պետք է իրական տեսնեի, թե ինչպես են նրանք հատում բեմը և մոտենում ետնաբեմին:

Բայց կարելի՞ էր արդյոք հույս ունենալ, որ այսքան տարիներ անց ես կարող էի գտնել ընկերներիս հետքերը: Եթե անգամ մի հրաշքով բացվեն դռները, ապա ինձ կդիմավորեն թոռները կամ ծոռները: Իսկ եթե հանկարծ ես նորից տեսնեմ Ժան և Լուի եղբայրներին, եթե նրանք կենդանի են և արդեն 90 տարեկան ուրախ պապիկներ են: Կարո՞ղ ենք արդյոք գտնել մեր հիշողություններում ծերացած երեխաների երբեմնի զրույցները:

Զարթուցիչի փայլուն թվերը ցույց էին տալիս առավոտյան ժամը 4-ը: Քունը փախչում էր ինձանից: Ես վեր կացա, մանրակրկիտ հագնվեցի և հաստատակամ դուրս եկա գիշերավան ըդառաջ: 

Ամենուրեք լռություն էր: Սկզբում ոտքերս ինձ բերեցին Կարդինալ-Լեմուան փողոց։ Ես գիտեի` ոչ ոք և ոչինչ չէր սպասում ինձ այնտեղ: Օկուպացիայի տարիներին դպրոցը տեղափոխվել է Պերեր հրապարակի մոտ Էժեն-Ֆլաշա փողոց: Հենց այնտեղ դպրոցը ստացավ թատերական կենտրոնի անուն և դարձավ յուրատեսակ կոնսերվատորիա: Ո՞վ գիտի հիմա, որ այս շենքերը օթևան էին տալիս երիտասարդ դերասանների ուրախություններին ու տխրություններին: 

Կոշիկներիս ներբանները տարօրինակ խուլ ձայնով խփում էին մայթերին: Ներշնչող ու խուլ մի ձայն ստիպեց ինձ սթափվել. <<Քոմեդի Ֆրանսեզի՞ց ես>>, - շշնջաց ձայնը: Ես ճանաչեցի Ժյուլ Ռեմյուի իմ սիրելի հնչերանգը Մարսել Պանյոլի եռագրության մեջ:  Քարացա, որ լսեմ ավելին, բայց նորից լռություն տիրեց: Ես քայլերս ուղղեցի դեպի Պերեր հրապարակ, ուր տեղափոխվել էր Ռոնոնների ընտանիքը, նրանք հաստատվել էին կարմիր աղյուսե տանը: Ժամանակը կարծես կանգնեցրել էին: Ես 16 տարեկան էի, ուզում էի դերասան դառնալ, ես հետևում էի Ռայմոնի օրինակին` նա <<Քոմեդի Ֆրանսեզ>>-ի հանրահայտ դերասան էր, ով համաձայնվել էր դասեր տալ երիտասարդ խենթերին, ինչպիսին մենք էինք այն ժամանակ: 

Ես արդեն չէի քայլում, ես թռչում էի` ժպիտը դեմքիս: Առջևից ազգային թատրոնների մեծագույն դերասաններ Պիեր Դյուքսը, Ժան Դեբյուկուրը, Լոգոֆֆը մեկնել էին ինձ իրենց ձեռքերը: Ժուլիետ Գրեկոն, Միշել Սերրոն և էլի շատերը, որոնք հռչակավոր դարձան <<Քոմեդի Ֆրանսեզ>>-ում հայտնվում էին փողոցի շրջադարձին և համալրում էին իրենց շարքերը: Ես ճանաչեցի շենքերը, հարկը, դուռը, բնակարանը: Իմ ուղեկիցները հանկարծ անհետացան: Մեկ րոպե տատանվելուց հետո ես թակեցի դուռը և երկար սպասեցի` չէի կարող հեռանալ: Ես փորձում էի հանգստացնել ինձ: Հնարավոր է նրանք տանը չեն: Գուցե նրանք տեղափոխվել են:

Ինձ ուրիշ ոչինչ չէր մնում անել, քան ցած իջնել: Ես սթափվեցի բանալու ձայնից: Դուռը բացվեց, 30 տարեկանին մոտ երիտասարդ մի կին ուշադիր զննեց ինձ:

-Դուք ու՞մ եք ուզում

Շփոթված փորձեցի մի քանի բառ արտասանել:

-… Ռայմոն Ռոնոնին: Սա այդ տու՞նն է…

Չարաճճի կրակ ցոլաց կնոջ աչքերում: Նա ուրախացավ:

-Դուք պայմանավորվե՞լ եք հանդիպման համար:

Ես մի քանի կցկտուր բառ ասացի:

-Դուք ուշացել եք 60 տարի, պարոն Ազնավուր, բայց խնդրեմ, համեցեք , մի կանգնեք դռների մոտ:

Հյուրասենյակը թեթև խավարի մեջ էր: Ես համաձայնեցի սուրճ խմել` մոռանալով այդ դառը խմիչքի նկատմամբ ուցեցածս զզվանքը: Մինչ խոհանոց գնալը տանտիրուհին առաջարկեց ինձ նստել սպիտակ Ռոշ-Բոբուա կանապեի վրա: Մի քանի րոպե անցավ: Հեռվից ինձ էր հասնում սպասքի խլացնող աղմուկը: Մի պահ փակեցի աչքերս՝ ամբողջովին տրվելով ինձ համար նոր անհոգության զգացողությանը:

Երբ աչքերս բացեցի, երկու երիտասարդ աղջնակ զարմանքով ինձ էին նայում` ին՞չ է անում այս ուշ ժամին այստեղ այս ծերուկը:

Շփոթվեցի: Աչքերիս առաջ մթնեց:

-Պետք է հանդիպել որքան հնարավոր է հաճախ,- ասացի ես,- շուտով մեզանից մեկը, ցավոք, կարող է զղջալ, որ չի արել դա։ Լսեցի՞ն նրանք ինձ: Չնայած ջանքերիս` ձայնս անվստահ էր: Աղջիկներից մեկը մոտեցավ ինձ.

-Իմ ալբոմն է,- քնքուշ ասաց և ինձ մեկնեց հաստափոր մի ալբոմ:

Ալբոմում փակցված էին տասնյակ հին լուսանկարներ: Ամեն մի էջում լուրջ, ուրախ դեմքեր, ընտանեկան լուսանկարներ, նկարներ արձակուրդի ժամանակ: Որքան շատ ընկերներ էին հավերժացել մեկ ակնթարթում: Ես փորձում էի տալ նրանց անունները, բայց իմ  քարացած հիշողությունը հրաժարվում էր խաղալ: Գլուխս պտտվեց: Խմբակային նկարներից մեկում առաջին պլանից մի երիատասրդ ինձ էր նայում գրավիչ ժպիտով՝ իմ 16 կամ 17 տարեկանի ժպիտով: Բայց ալբոմն արդեն ընկնում էր իմ ձեռքերից, սենյակի պատերը դանդաղ պտտվում էին, ինչպես դանդաղեցրած նկարահանման ժամանակ:

Ինձ վրա իջնում էր թեթև հաճելի քուն:

Զարթուցիչի փայլուն թվերը ցույց էին տալիս ժամը 4:30: Մինչ ես նորից կքնեի, ես զարմանքով լսեցի իմ ձայնը. «Պետք է հանդիպել որքան հնարավոր է հաճախ: Շուտով մեզանից մեկը, ցավոք, կարող է զղջալ, որ չի արել դա»:

թարգմանությունը ` Անի Մաղաքյանը

Իմ հայրը հսկա է ՇԱՌԼ ԱԶՆԱՎՈՒՐ

Ծնողներս հանդիպել են Մոնրեալի համալսարանում: Այն ժամանակ նրանք շատ երիտասարդ էին և հաճախում էին նույն դասախոսություններին, և որ ամենակարևորն է տառապում էին միևնույն բարդույթներով:

16 տարեկանում հորս հասակը 1 մետր 84սմ էր, մայրիկինս` մի քիչ պակաս: Այսպիսի յուրահատկությունը երկուսին էլ հրահրում է մի տեսակ առանձնանալ հասակակիցների ընկերախմբից: Նրանց զույգը կազմվեց այսպես ասած` բնական ճանապարհով:

Թեև մայրիկիս հասակը զգալի բարձր էր, բայց դա նրան չէր խանգարում ուրախ և անմիջական աղջիկ լինել:

Հայրս բարի մարդ էր: Շուտով նա դառնում է համալսարանի բասկետբոլի թմի խաղացող: Նրա բարձր հասակը, բնականաբար, շատ էր օգնում գնդակը ցանց նետել:

Սակայն բողոքները սպասեցնել չտվեցին: Հորս հասակը չէր դադարում աճել, և հակառակորդ թմի խաղացողները գտնում էին, որ իրադարձությունների այսպիսի ընթացքը արդար խաղ չի կարող ապահովել: Ինչպե՞ս դիմադրել այն խաղացողին, որի համար բավակն է ձեռքը բարձրացնել, որպեսզի գնդակը ցանցը գցի:

Եվ այսպես` ընդունվեց ոչ երկիմաստ խնդրանք` հանել նրան թմի կազմից, ինչն էլ շուտով արվեց:

Քիչ-քիչ ծնողներս դարձան մերժվածներ համալսարանում, իսկ հետո նաև քաղաքում:

Իրենց միայնակ զգալով փոքր մարդկանց քաղաքում` 18 տարեկանում նրանք ամուսնանում են: Շնորհիվ իր ունեցած ոչ մեծ կապիտալի հայրս Մոնրեալի արևելքում գտնվող մի գյուղում գնում է որսորդության և ձկնորսության պարագաների խանութ: Հետո ծնողներս ծայրամասում կառուցում են փոքրիկ տնակ: Այնտեղ նրանք ապրում էին խաղաղ ու երջանիկ:

Սկզբում տեղացիների մոտ նրանք հետաքրքրություն առաջացրին , բայց հետո նրանց ընդունեցին որպես հարևաններ և ընկերներ:

Ես ծնվեցի նրանց այնտեղ տեղափոխվելուց մեկ տարի անց: Բոլորը զարմանքով ընդունեցին, որ ես ի տարբերություն ծնողներիս կունենամ ամենասովորական հասակ:

Հայրությունը ծնողիս դարձրեց քնքուշ, իր երեխայի քմահաճույքներով ապրող հայր:

Նա անըդհատ զբաղվում էր ինձ հետ և նշանակություն էր տալիս իմ անգամ ամենափոքրիկ շարժմանը: Գիշերները արթնանում էր, որպեսզի ստուգի` արդյոք ամեն ինչ լավ է:

Նա ժամերով նայում էր ինձ, սպասելով, թե երբ կարթնանամ , որպեսզի նորից ինձ հետ ժամանակ անցկացնի : Հիշում եմ, որ նա ինձ թվում էր հսկայական լոբի, որի գագաթը հազիվ էր երևում: 21 տարեկանում հորս հասակը դեռ աճում էր և հասել էր 2 մետր 6սմ: Ստիպված եղան 2 անգամ փոխել ծնողներիս մահճակալը, որը առանց այդ էլ սովորականից բավական երկար էր:

Իսկ ես աճում էի դանդաղ: Երբ սովորեցի քայլել, հայրս, որը շատ էր սիրում զբոսնել ինձ հետ, ստիպված էր լինում կիսով չափ կռանալ, որպեսզի բռնի ձեռքս:

Երբ նա ինձ թռցնում էր իր ձեռքերի վրա , ես միշտ վախենում էի կպչել ամպերին և մնալ այդպես կախված:

Հայրս ամեմենաքնքուշ և ամենանուրբ մարդն էր, որ կարելի է երբևէ պատկերացնել: Նա սիրո մարմնացումն էր: Ես երբևէ չեմ հանդիպել ավելի հոգատար մեկի:

Անչափ ուշադիր էր մորս նկատմամբ: Բացի այդ նա միշտ պատրաստ էր օգնել հարևաններին, ում նայում էր վերևից ներքև, բայց ոչ երբեք բարձրից:

Հարևանների երեխաները սկզբում կարկամում էին, բայց ի վերջո այնքան սիրեցին նրան, որ ես երբեմն խանդում էի:Նրանք շատ էին սիրում խաղալ հորս հետ:

Անցնում էին տարիներ, իսկ հորս հասակը անընդհատ աճում էր, թվում էր` նա պետք է միշտ հասակ առնի: Մահճակալից հետո ծնողներս ստիպված էին մեծացնել դռները, բարձրացնել տանիքը, վաճառել մեքենան և փոխարենը գնել մեկ ուրիշը` բարձրացվող տանիքով: Հայրս և մայրս այս ամենին մոտենում էին փիլիսոփայորեն և հումորով:

Բոլոր բժիշկները, ում դիմում էին ծնողներս, շփոթվում էին կասկածանքների մեջ:

Միացյալ Նահանգներից անվանի պրոֆեսորներ էին գալիս, որպեսզի հետազոտեն հորս ֆենոմենը: Բժշկական ամսագրերում տպագրվում էին բազմաթիվ հոդվածներ այս դեպքի մասին: Անգամ կրկեսի տնօրեններից հետաքրքիր առաջարկներ էին լինում: Իսկ հայրս դառնում էր ավելի ու ավելի բարձրահասակ:

Երբ ես համալսարան ընդունվելու տարիքում էի , սկսեցի հրաժարվել նրա հետ քայլելուց: Ես ամաչում էի լինել տոնավաճառային հրաշքի որդին և նախընտրում էի ձևացնել, թե նրա հետ ընդհանուր ոչինչ չունեմ: Մտահոգված լինելով նրա վրա սևեռված հայացքներից` ես չէի նկատում այն տխրությունը, որը կամաց-կամաց հաստատվում էր նրա աչքերում: Այդուհետ ինձ համար ամենակարևորը աննկատ դառնալն էր: Ես չէի ուզում, որ ինձ նրա կողքին տեսնեն: Ես բացի նրա հասակից ուրիշ ոչինչ չէի նկատում նրա մեջ:

Իսկ հայրս քիչ-քիչ կորցնում էր իր ինքնավստահությունը: Նա ավելի շատ ժամանակ էր անցկացնում իր արհեստանոցում փակված ` ձկնորսական կարթեր սարքելով: Նրա առողջությունը գնալով վատանում էր: Բժիշկները միաձայն միևնույն ախտորոշումն էին տալիս ` հսկաները երբեք չեն ապրում մինչ ծերություն: Եվ եկավ այն օրը, երբ հայրս գամվեց անկողնուն և էլ երբեք վեր չկացավ:

Միայն այդ ժամանակ ես հասկացա, թե ինչ ցավ եմ պատճառել նրան: Եվ առաջին անգամ գիտակցեցի այն մեծ սիրո չափը, որ նա պարգևում էր ինձ ամեն օր: Ես զղջում էի:

Օրեր էի անցկացնում նրա անկողնու մոտ, օգնում էի ուտել, խմել, ինչպես ինքն էր դա անում, երբ ես փոքր էի: Ես թերթ էի կարդում նրա համար, պատմում էի գյուղի վերջին բամբասանքները: Հաճախ ես պարզապես նստում էի և նայում նրան` բռնելով ձեռքը:

Ես բացահայտում էի մեծագույն սերը, որը երբևէ պետք է իմանայի: Բայց արդեն ուշ էր: Երբ ես մտահոգվում էի մյուսների հայցքներով, հայրս սպասում էր միայն մի հայացքի` իմ հայացքին:

Մի գարնանային առավոտ նա մահացավ ` առանց որևէ բառ ասելու և առանց հայացքը ինձանից հեռացնելու:

Նրան թաղեցին փոքրիկ գյուղական գերեզմանատանը` մեր տանից ոչ հեռու:

Ես հաճախ եմ գալիս նստելու երկար գերեզմանաքարի մոտ, որի տակ հավերժ ննջում է այն մարդը, ով ինձ նվիրեց նույնքան մեծ սեր, որքան ինքն էր ` <<Այդ հերոսը, այդքան քնքուշ հայացքով>>:

Թարգմանեց Անի Մաղաքյանը